034. MBWIRE NYIRI INKA IZI = JE M’ADRESSE AU PROPRIETAIRE
DES VACHES QUE VOICI
010 NGURUSU
Ce poème est de la catégorie « Ikobyo ». Son auteur, inconnu par A.Kagame, nous est bien connu. Il est Ngurusu, fils de Karorero du groupe des poètes de Kiruri. Le texte du poème donne à penser qu’il est du temps de Rwabugili et qu’il célèbre la victoire de l’expédition sur le Bumpaka. Il est un chef d’œuvre poétique qui reprend le vocabulaire et les figures littéraires de la grande tradition de Bagorozi.
Mbwire nyiri inka izi
Inkuru y’inkuke,
Ya Nkubiri ya Rukuge
Yazikuye i Murwa Mirembe* ya Rugwe.
Mu Rubamba-mitwe
Yicuta mu Rubamba-ntama.
Ngaha ga Myambi* ni we watubwira
Ko Nyamirembe* ari we n’impinga ya Gakoma,
10 Kanyuza* yahawe na Kanyarwanda*.
Yatwereka inzeru* za Gacanzigo
Yabyarira i Gakina-mazi,
Kavuna* ka Mihunga.
Nsobanurire Mukanzi* irya Mukuruwabami*,
15 Mukeba wa Mukond-uvun-ingoma*.
Mvuganyi uzisasira i Kivumbuzwa-mbago.
Ngaharya Mukaya
Ni we waka Muhirwa umuhunguzi,
W’iby’ i Muhura wa Rubona
20 Aragwa inka zose Muhinda.
Ngo azahindurire ko n’iby’i Bumpaka
Ngo amuhorere abanzi,
Nta mwana muzima mu nda ye.
Bari bamusiganije gusenya
25 Mu Nshenyi za Nyirarukoni na Rukoyoyo,
Bakobereye mukambwe
Ngo baramenye adakabuka,
Azatange akakaye
Nta mukoro Mwito yabahebuje ingoma ze.
30 Rubondo yaje yibeshya ubwami
Mu mirambi ya Gifora na Gifuka-mazi
Ikinyoma yabeshye kiranyitse.
Rimugaritse i Mugongo
Ritazura inkike iry’urukimba,
35 Iry’urubango rimubanguje ubugabo.
Biragapfa ibyo bivume
Byavumbuka mu mazi ya Rubabo
Umubu ubiriye bigaturumbuka.
Biyita Abami atari Abami
40 Ntibagira Ubwami i Butayi bw’Abatayi,
Batangaza abantu.
Banze kuramya Umwami wabo,
Baramya umugina,
I Mugira-maso ya Nyamagambo.
45 Ngo bazitungirwa n’umuzizi,
Muziro wa ba nyabura.
Bamwinyaze imihayo,
Aho bahatswe bagatura,
Bagakoranya ikoro no gusenya,
50 Bakamusenga imirimo.
Bakoya kwigereranya
N’uyu Mwami wa Musabwa,
Washenye ijabiro rya Ngabo.
Yazinyaze i Buzi
55 Zita inyana i Bujari.
Inkora ihungiwe bazihunga mwo.
Zakamije Rusizi,
Azivana inyuma ya Muzim-ubunga
Ab’i Buhembe bagwa mu Myorera.
60 Nyizihiza se Mwimanyi,
Batambona intege abanyamakeba,
Ngo bashumbijwe imihayo.
Rya cumu yabarimbuje
Ntaho yarishyize,
65 Musana wa Rwingwe arifite mu ngabo.
Nshigaje kurundura
Rwisemera rw’i Ruzira-nyenzi,
Azize Rubamba-mugoyi.
Ni amacumu y’intwari ya Ntegure
70 Ntamenya gukika imbavu ngo ahunge,
Ukamiye ba so iz’ibihugu bindi.
Nkomati ya Rumeza,
Rwaracyagirije i Gihindura-juru.
Ninsangwa mu nka
75 Na Rwenga na Rwango-ruke,
Nta we uzatujya mu ruhando akahava.
Ntasambya ntasongerwa,
Akubita acura inkumba
Agakura inka mu banzi,
80 Mbaraga ya Rwego akabarimarima.
